ورود

وارد شدن به حساب کاربری

نام کاربری*
رمز عبور *
من را بخاطر بسپار

ساختن حساب کاربری

پر کردن تمامی گزینه های دارای * اجباری می باشد
نام
نام کاربری*
رمز عبور *
تایید رمز عبور*
ایمیل*
تایید ایمیل*
کد امنیتی*
Reload Captcha

انسان شناسی و فرهنگ

انسان شناسی و فرهنگ
اندازه فونت: +

جنگ؛ میدان هویت‌سازی

دانشنامه‌ی بریتانیکا تعریف معمول جنگ را مناقشه‌ای میان گروه‌های سیاسی می‌داند که با خصومت و ستیزگی در ابعاد بزرگ همراه است. در کنار این، اضافه می‌کند که کاربرد معمول واژه‌ی جنگ در علوم اجتماعی دارای صفات و شاخص‌های دیگری است: جامعه‌شناسان واژه‌ی جنگ را صرفاً برای موقعیت‌هایی به کار می‌برند که آغاز، مدیریت و راهبری این مناقشه‌ها مطابق اَشکال شناخته‌شده‌ی اجتماعی باشد. درواقع، جامعه‌شناسان جنگ را یک نهاد شناخته‌شده در عرف یا در حقوق تلقی می‌کنند.

اگر همین تعریف از جنگ را پیش‌ رویمان قرار دهیم، پرسش‌های زیادی حول رابطه‌ی جنگ و علوم اجتماعی مطرح می‌شود. پرسش محوری این یادداشت نقش هویت و فرایندهای هویت‌سازی در شروع، مدیریت و راهبری جنگ است. در واقع نقش فرایند و مکانیسم‌های هویت‌سازی به عنوان یکی از اَشکال امر اجتماعی در جنگ و راهبری آن چیست؟ قدرت‌های درگیرِ جنگ تا چه اندازه بر این فرایند تسلط دارند؟ چه مکانیسم‌هایی در طول جنگ به کار گرفته می‌شوند تا هویت گروه‌های درگیرِ جنگ را شکل دهند؟ آیا هویت برساخت‌یافته در خلال جنگ، پیش و پس از جنگ هم همانی است که در طی جنگ شکل گرفته؟ و... .

تعریف هویت، به مراتب از تعریف جنگ پیچیده‌تر و غیرقابل‌اجماع‌تر است. با این حال، تعریف و تصوری از هویت در این یادداشت مدنظر است که دو پارامتر اساسی را برای تعریف آن لحاظ می‌کند: هویت پدیده‌ای حاصل میان‌کنش (interaction) نیروها، عوامل و موقعیت‌هایی است که در نهایت به شکل‌گیری یک تصور کلی و تقلیل‌گرا از یک فرد یا گروه می‌انجامد؛ علاوه بر این، هویت را می‌توان پدیده‌ای میان‌ذهنیتی (intersubjectivity) نیز دانست که به معنا یا تعریف مشترکی در بین افراد اشاره دارد. تصوری که از افراد و گروه‌ها شکل می‌گیرد و چگونگی شکل‌گیری آن که در نهایت به یک میان‌ذهنیت مشترک می‌انجامد در رابطه با بحث هویت قابل طرح است. مشخصاً در رابطه با موضوع مورد بحث، چگونگی شکل‌گیری این میان‌ذهنیت که هویت گروه‌های درگیر جنگ را برای ناظران و گروه‌های بیرونی شکل می‌دهد، برای ما اهمیت دارد.

پرسش از رابطه‌ی میان جنگ و هویت، پرسش از نقش و سهم جنگ و مکانیسم‌های مرتبط با آن در میان‌کنش‌ها و میان‌ذهنیت‌هایی است که یک هویت را برمی‌سازند. جنگ، روابط متقابل‌ نیروهای مختلف سیاسی، اقتصادی و رسانه‌ای را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد، مناسبات حاکم بر رفتار آن‌ها را بازطراحی و جایگاه هر یک از این نیروها را در گستره‌ی معنایی و هنجاری جابه‌جا می‌کند. علاوه بر این، مکانیسم‌هایی که مستقیم یا غیرمستقیم به ایجاد میان‌ذهنیت‌های هویتی(در رابطه با جنگ) مربوط می‌شوند، همچون رسانه‌ها، گفتمان‌های مسلط سیاسی و فرهنگی، طراحی‌های فضای شهری، کلیشه‌های تاریخی و فرهنگی و...، به دست‌کاری «معنا» می‌پردازند و به واسطه‌ی آن، جریان توزیع نابرابر «ارزش» و «هنجار» را در بین گروه‌های درگیر جنگ شکل می‌دهند. ذهنیتی که ناظران بیرونی جنگ نسبت به گروه‌های درگیر جنگ و هویت هر یک از آن‌ها دارند، با توسل به این توزیع معنا و ارزش شکل می‌گیرد. به عبارت بهتر، هویت گروه‌های درگیر جنگ به این توزیع معنا و ارزش بستگی دارد که ناشی از جایگاه و موقعیت هر یک از آن‌ها در میان‌کنش بین گروه‌های درگیر جنگ و همچنین نحوه‌ و میزان دسترسی‌شان به مکانیسم‌های معناساز و ارزش‌ساز است؛ مکانیسم‌هایی که میان‌ذهنیت‌ها را شکل می‌دهند.

این توزیع نابرابر ارزش و هنجار و همچنین فرا‌فکندن معنا و «نام» بین گروه‌های درگیر جنگ به انواع تقسیم‌بندی‌ها منتهی می‌شود. تقسیم‌بندی‌هایی که مشخصاً به کار هویت‌دهی و هویت‌سازی مشغول‌اند تا از قِبل ساخت هویت‌های متفاوت برای گروه‌های مختلف درگیر جنگ، کنش‌ها و واکنش‌های هر یک را معنادهی و ارزش‌گذاری کنند. این معنادهی و ارزش‌گذاری که بنابر هویت ساخته‌شده‌ی هر یک از گروه‌ها متفاوت است، به مشروعیت‌بخشی اقدامات گروه‌های با هویت مثبت و سلب مشروعیت از اقدامات گروه‌های با هویت منفی می‌انجامد. نام‌گذاری گروه‌های درگیر جنگ، به ویژه نام تروریست، و اختلاف ‌نظرهایی که برای نام‌گذاری گروه‌های مختلف به گروه‌ تروریستی بین نیروهای مؤثر جنگ در می‌گیرد، مشخصاً در پی چنین هدفی صورت می‌گیرد. همچنین هنجارگذاری‌های متفاوت برای گروه‌های مختلف، به عنوان نمونه این‌که چه نوع اقدامات جنگی برای چه گروه‌هایی آزاد و در راستای اهداف نیکو است، و همان اقدامات برای چه گروه‌هایی نشانه‌ی جنگ‌طلبی و در راستای اهداف غیر انسانی است، همگی در پی هویت‌سازی گروه‌های مختلف درگیر جنگ هستند. 

بر همین مبنا، هویت این گروه‌ها بیش از آن‌که نتیجه‌ی مشاهده‌ی مستقیم یا بر مبنای ارائه و اظهار خود آن گروه باشد (چنین چیزی نه معمول است و نه حتی امکان‌پذیر)، بر مبنای روابط و میان‌کنش‌های مختلفی برساخته می‌شود که چیستی هویت یک گروه را به اقتضائات و منافع دیگر گروه‌ها و همچنین منافع سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و ایدئولوژیک پیوند می‌زند. این شیوه‌ی هویت‌دهی و هویت‌سازی در نهایت به درک ناقص و گاه نادرست  یک گروه و جامعه‌ می‌انجامد. از همین رو است که در جنگ‌ها، تقسیم‌بندی‌ها و مرزگذاری‌های مفهومی و ارزشی، چون نیک و شر، اخلاق‌گرا و ضداخلاق، مترقی و واپس‌گرا، بر تقسیم‌بندی‌ها و مرزگذاری‌های میدانی و سیاسی منطبق می‌شود و معمولاً یکی از طرفین خود را حائز خصایص مثبت معرفی می‌کند و هم‌زمان طرف دیگر را به خصایص منفی متصف می‌سازد. در حالی که در جنگ، مفاهیمی چون نیکی، اخلاق و ترقی محلی از اعراب ندارند.

روایتی که از جنگ ارائه می‌شود، که خوانش و تصور ناظران بیرونی را شکل می‌دهد، روایتی ساخت‌یافته از این دوگانه‌ی هویتی است. این روایت، برآمده از منطق اجتماعی و فرهنگی جامعه‌ی درگیر جنگ است که معنا و هویت خودش و دشمنش را برمی‌سازد؛ در عین حال این روایت، همزمان که تصور، تعریف و معنای «دیگری» را با نگاه به خود شکل می‌دهد، منطق اجتماعی و فرهنگی جامعه‌ی خود را بازتولید می‌کند و به پیش می‌برد. در این‌جا، جنگ با پیوندی که با مسأله‌ی هویت پیدا می‌کند در تأکید بر منطق اجتماعی و تدام منطق اجتماعی سهم و نقش دارد. جنگ با تأکیدی که بر اختلاف هویت خود و هویت دیگران می‌گذارد میزان خودآگاهی اجتماعی را افزون می‌کند و آگاهی افراد از جامعه را به بالاترین حد خود می‌رساند.

 

  

  

  دوست و همکار گرامی

چنانکه از فعالیت های داوطلبانه کانون «انسان شناسی و فرهنگ» و مطالب منتشر شده در سایت آن بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

 

حامی گرامی اطلاعات مالی کانون انسان‌شناسی و فرهنگ هفته‌ای یکبار در نرم افزار حسابداری درج می‌شود شما میتوانید شرح فعالیت مالی کانون را از طریق لینک زیر دنبال کنید.

 

https://www.hesabfa.com/View/Login

 

 

 

آذربايجان فولکلوروندا آرازلا ايلگيلي باياتيلار
طیّ طریق ناصرخسرو

Related Posts