ورود

وارد شدن به حساب کاربری

نام کاربری*
رمز عبور *
من را بخاطر بسپار

ساختن حساب کاربری

پر کردن تمامی گزینه های دارای * اجباری می باشد
نام
نام کاربری*
رمز عبور *
تایید رمز عبور*
ایمیل*
تایید ایمیل*
کد امنیتی*
Reload Captcha

انسان شناسی و فرهنگ

انسان شناسی و فرهنگ

درماندگی و اخلاق: تاملاتی پیرامون وظیفه روان کاوی (قسمت اول)


نویسنده : پیتر ویدمر درماندگی برای روان کاوی اهمیت بسیار زیادی دارد. برای درماندگی در زبان آلمانی واژه ای است (Hilflosigkeit ) که دارای معانی مختلفی است. فروید در این مورد مطلب های زیادی نوشته است و ما می توانیم دلیل هایی که او را به این نتایج رسانده، از هم تمیز و تشخیص دهیم. زمینه های مختلفی را می توانیم ببینیم که درماندگی در آنها خود را نشان می دهد. فروید برای درماندگی سه دلیل را بیان می کند، زیست شناسانه، فیلوژنیک و روان شناسانه. دلیل اول که زیست شناسانه است، زایش زود هنگام انسان است. انسان تا مدت ها وابسته به رسیدگی دیگران است. افرادی که از کودک مراقبت می کنند، از طریق رسیدگی به او قدرتی می یابند. دلیل دوم، مساله دیگری را مشخص می کند، مساله عجیب و غریبی که با سکسوالیته در ارتباط است. سکسوالیته در مورد انسان دو زمانه است. زمان اول، مربوط به...
ادامه خواندن

پیش درآمدی بر انسان‌شناسی فلسفی لاکان: لاکان در میدان فلسفه


 برای درک تلقی لاکان از هستی انسان باید به این مسئله پرداخت که هستی‌شناسی لاکان چگونه انسان را تعریف می‌کند و چه ویژگی‌های عمده‌ای برای آن قائل است؟ لذا قبل از ورود به بحث، لازم به ذکر است که لاکان تحت تأثیر کسانی چون فروید، هگل، پدیدارشناسانی چون هوسرل و حتی هایدگر و ساختارگرایی فرانسوی به‌ویژه آرای سوسور و اشتراوس قرار دارد که برخوانش او به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم تأثیر گذاشته‌اند. دو ویژگی عمده‌ای‌که دستگاه نظری لاکان را از روانکاوی کلاسیک  متمایز می‌کنند؛ مرکز زدایی از سوژه (Decenterering) و ابژه‌باوری‌ست (احمدزاده:1386). به این معنا که در هستی‌شناسی لاکان، هستی‌سوژه (اگر با تسامح نگوییم انسان) در خارج او قرار دارد و نه در درون. بیان گزاره‌ی مهم لاکان اینجا کارساز است که بیان دارد «میل، میل دیگری‌ست». «از این منظر کار لاکان را می‌توان هم‌سطح کار فوکو و اشتراوس انگاشت که تأکیدشان بر مرکز زدایی از سوژه است. مطابق با این...
ادامه خواندن

ساحت نمادین در اندیشه‌ي لاکان: ظهور پساساختارگرایی در محفل ساختارگرایی

Image result for ‫لاکان‬‎
 پرداخت به ساحت نمادین علاوه بر اهمیت هستی‌شناختی و معرفت‌شناختی که دارد، برای شناسایی جایگاه لاکان میان پارادایم‌ها و گفتمان‌های علوم انسانی نقش مهمی را ایفا می‌کند. چراکه لاکان در شرح و بسط ساحت نمادین‌است که مهم‌ترین مفاهیم گفتمان ساز خود را بیان می‌کند. عمده دغدغه‌ی لاکان در بررسی ساحت نمادین دستیابی به فرایند تکوین ناخودآگاه و سوژه است. وی ساحت نمادین را زنجیره‌ی اصلی در رابطه‌ی آدمی و عالم خارج می‌داند. حتی می‌توان ساحت نمادین را بنیان این خوانش هستی‌شناسانه‌ی روانکاوی و لاکان دانست که انسان موجودی تاریخ‌مند و متعهد به تاریخ و سرگذشت خویش می‌باشد  چراکه وجود آدمی و رابطه‌ی او با خویشتن خویش مبتنی بر نسبتی‌ست که او در هرلحظه با گذشته‌ی خود دارد(مولی,1383: 75-74). این گذشته از ابتدایی‌ترین زمان ورود به زندگی آغاز می‌گردد و با تأثیر بر تکوین یافتن ناخودآگاه رابطه‌اش را با آینده‌ی سوژه حفظ خواهد کرد. ساختار، مفهوم و دال مرکزی در ساحت...
ادامه خواندن

    نقاطی که لاکان هگلی‌ست.



یکی از عمده‌ترین تأثیرپذیری‌های لاکان از هگل و اندیشه‌های او در مورد موضوعات مختلف است. این تأثیرات به حدی‌ست که برخی از اندیشمندان مانند اسلاوی ژیژک نقش هگل را در نظریه لاکان بسیار برجسته می‌کنند. همان‌طور که بیان شد لاکان در توضیح ویژگی‌های رابطه‌ی دوجانبه‌ی مادر و کودک متأثر از  تز ارباب و بنده‌ی هگل است؛ و حتی می‌توان این رابطه‌ی دوجانبه  را اساساً دیالکتیکی دانست؛ اما بیشترین تأثیرپذیری لاکان از هگل متوجه نظریه دیالکتیک و مثلث هگلی تز، آنتی‌تز و سنتز می‌باشد. ایده‌ی دیالکتیک هگل که به جمع اضداد و شکل‌گیری هم‌پیوستگی نو اشاره دارد را می‌توان به‌وضوح در آرای لاکان مشاهده کرد. لاکان تلقی خاص خود را از سوژه (سوژه‌ی خط‌خورده و وابسته به دیگری) به‌عنوان آنتی‌تز رویکردهای اگو محور که سوژه را یکپارچه، خود بنیاد و فاعل می‌پندارند قرار می‌دهد-بنابراین این رویکردها تز نظریه‌ی لاکان‌اند. در مرحله‌ی بعدی که درک می‌کنیم سوژه به دیگری وابسته است و...
ادامه خواندن

پیش درآمدی بر امر واقعی: مقاومت در برابر امرنمادین و اصرار سوژه برای شکستن مقاومت


امر واقعی (The Real) را به جرأت می‌توان پیچیده‌ترین مفهوم لاکان دانست. توضیح این پیچیدگی خود نیازمند یک مقاله‌ی مفصل است؛ اما ازآنجاکه این مفهوم اهمیت بسزایی در اندیشه‌ی لاکان دارد، سعی داریم که به نکات کلیدی آن بپردازیم علت پیچیدگی امر واقعی را می‌توان در تعریف آن مشاهده کرد. همان‌گونه که از تیتر این یادداشت پیداست، امر واقعی به‌شدت در مقابل نمادین شدن مقاومت می‌کند؛ بنابراین سخن گفتن به‌مثابه کنش نمادین از امری که تا جایی که امکان داشته باشد تن به نمادین شدن نمی‌دهد کاری بس دشوار است. لذا نمی‌توان امر واقعی را در مقام بازنمایی به عرصه‌ی تفهم عقلانی بکشانیم-به همان شیوه‌ای که دکارت برای کسب معرفت و شناخت از ابژه به کار می‌برد. علاوه بر این مفهوم امر واقعی در طول زندگی لاکان دچار دگرگونی‌هایی گشته است و این امر بر پیچیدگی این مفهوم می‌افزاید. همچنین «بخشی از مشکل فهمی امر واقعی به این نکته بازمی‌گردد...
ادامه خواندن

 لاکان و پدر فلسفه‌ی مدرن: جنگی برای صیرورت لاکان


با نگاهی به تاریخ تفکر از قرون‌وسطی تا دوران معاصر درمی‌یابیم که ماهیت و هدف تفکر دچار تغییر گشته‌است. هدف تفکر در قرون‌وسطی دستیابی الهیاتی به حقیقت و درک ذات یا به تعبیر ارسطو جوهر حیات بود. این خوانش در دوران معاصر به تلاش برای دستیابی به تبیین یعنی شناخت و تسلط بر واقعیت مبدل گشت. به‌این‌ترتیب گذاری در اهداف تفکر، از حقیقت به‌یقین رخ داد. دامنه‌ی این تغییر نگرش به ماهیت انسان را نیز در برمی‌گرفت، به‌نحوی‌که مرکز توجه به هستی از آسمان به انسان منتقل گشت. انسانی که دکارت آن را به تفکر و معرفتی شناساگرانه، فروید به ناخودآگاه، کانت به اخلاق و هایدگر به هستنده‌‌ی خود بنیاد بودن مجهزش ساختند و اما لاکان در آن شکاف دید و آن را به‌مثابه سوژه خط زد. نقطه شروع خوانش فلسفه‌ی مدرن از انسان مصادف است با پرداخت دکارت به انسان به‌مثابه سوژه‌‌ای که فاعل شناسا‌ست. سوژه‌ای که شرط وجودی‌اش...
ادامه خواندن

لاکان در میدان علوم اجتماعی: آیا با لاکان می‌توان جامعه‌شناس بود؟


  تدبیرکند بنده و تقدیر نداند/ تدبیربنده به تقدیرخداوند نماند بنده که تدبیرکند پیداست چه بیند / حیله کند لیک خدایی نتواند [1] آیا با لاکان می‌توان جامعه‌شناس بود؟ استاوراکاکیس در کتاب لاکان و امر سیاسی پرسش مشابهی را در باب استفاده ازنظریه‌ي لاکان در علوم سیاسی مطرح می‌کند: «لاکان را با سیاست چکار؟» (استاوراکاکیس, 1392, ص. 7). چه ویژگی در اندیشه‌ی روانکاوی چون لاکان وجود دارد که می‌توان از دلالت‌های آن در علوم اجتماعی و یا علوم سیاسی استفاده کرد؟ استاوراکاکیس قبل پاسخ به این پرسش به  نگرانی متخصصان علوم‌اجتماعی اشاره می‌کنند که همواره نسبت به فروکاست ساحت اجتماعی و یا عینی به تحلیل در سطح فردی یا ذهنی بدگمان‌اند و او نیز در همین راستا معتقد است که باید از تقلیل‌گرایی روانشناسی (Psychological reductionism) در درک پدیده‌های اجتماعی-سیاسی اجتناب کرد. (همان). همچنین جیمسون به عنوان یکی از اندیشمندان تحت تأثیر لاکان با اشاره به هشدار دورکیم در کتاب...
ادامه خواندن

امر خیالی در اندیشه‌ی لاکان


کامران مرادی پرداخت لاکان به امر خیالی به چند دلیل حائز اهمیت است؛ علاوه بر اینکه از آن به‌عنوان اولین نوآوری وی یاد می‌شود، به‌نوعی محور اصلی جنبش بازگشت به فروید است چراکه اساس آن پرداخت به اگوست. همچنین پرداخت به امر خیالی بنیانی را برای تمایز لاکانی میان سوژه و اگو فراهم می‌آورد. لاکان به دنبال تقابل با رویکردهای اگو محور است، رویکردهای که از اگو به‌مثابه کلیتی یکپارچه یاد می‌کنند و آن را منسجم و حتی خود بنیاد می‌انگارند درحالی‌که برای لاکان این تلقی از اگو افسانه‌ای بیش نیست. مرکزیت استدلال لاکان را مرحله‌ی آینه‌ای (Mirror Stage)  تشکیل می‌دهد که مطابق با آن کودک (سوژه) بعد از دیدن تصویر خود در آینه دچار توهمی از یکپارچگی خود می‌گردد (الیوت،1994: 29). لاکان نخستین بار در مقاله‌ای به نام «مرحله‌ای آینه‌ای» که در سال  1949 منتشر شد از مرحله‌ی آینه‌ای به‌عنوان اصلی‌ترین مفهوم در توضیح امر خیالی صحبت می‌کند. این...
ادامه خواندن

برگرفته از مقالۀ مروری بر مفهوم «ژوییسانس» در لاکان ( دکتررولاندو کاروتی)


  سمیه عباسیان این یادداشت برگرفته از مقاله ی مروری بر مفهوم «ژوییسانس» در لاکان ( دکتررولاندو کاروتی) است.   موضوع ژوییسانس از فروید[1] شروع می شود و لاکان در بعضی متونش مستقیم از این واژه استفاده می کند. فروید چهار واژه را  به کار می برد، که ارتباطی مستقیم بین آن ها برقرار است. «تحقق آرزو[2]»، یعنی رویادر پی یافتن اشتیاق است. واژه ی دوم «لذت[3]» است، که فروید در «اصل لذت[4]» آن را به کار می برد، سومین واژه  Vereidigung که به معنی «ارضا»، (ادای سوگند) است. فروید در 1915 «رانه و سرنوشت آن»[5]،  از ارضا به عنوان هدف و پایانه رانه صحبت می کند. چهارمین واژه ای که فروید به کار می برد که ارتباط بیشتری با واژه ی ژوییسانس دارد، واژه ی Genuss است که فروید در 1905 در «سه رساله ی جنسی»[6] از این واژه استفاده کرد. این واژه در زبان آلمانی معادل ژوییسانس در...
ادامه خواندن

پیرامون چهار مفهوم بنیادین روان کاوی فرویدی-لاکانی


سمیه عباسیان انتقال: قوانین پایه ای همیشه انتقال را در خودش جای داده است. انتقال نه تنها اشتیاق روان کاو است بلکه چیزی را در درمان بین روان کاو و آنالیزان نشان می دهد. در صحبت های اولیه در درمان مشخص می شود که روان کاو در موقعیت خاصی قرار دارد. این موقعیت را آنالیزان به روان کاو می دهد. آنالیزان خودش نمی داند چه کار می کند. این تغییر از جایی خودش را نشان می دهد که آنالیزان خارج از جلسات درمان به روان کاو فکر می کند، آنالیزان از خودش می پرسد: روان کاو چه کسی است، چرا این گونه لباس پوشیده است، چرا مطب اش را این طور درست کرده است. فروید به این مسئله می پردازد و می گوید که این حماقت نیست و انتقال در علم روان کاوی بسیار مهم است. به گفته ی فروید انتقال نه تنها در روان کاوی بلکه در مدرسه (رابطه...
ادامه خواندن

برگرفته از مقاله ی پیرامون چهار مفهوم بنیادین روان کاوی فرویدی_لاکانی


تصویر: لاکان سمیه عباسیان لاکان می گوید سوژه  زیر مجموعه زبان است. در واقع زبان اولین قانونی است که انسان با آن مواجه می شود. تاثیر زبان بر انسان در دوران جنینی آغاز می شود. کودک اصطلاحاً در محوطه ای پر از زبان بزرگ می شود. اما در این زمان زبان را درک نمی کند (فهمی برای زبان ندارد) و تحت تاثیر محیط اطراف است. تاثیرات محیطی ناخواسته از مادر به بچه منتقل می شود. در زمان شیر دادن، مادر با کودک صحبت می کند. در اینجا حلقه ارتباطی بین امر خیالی و زبان را مشاهده می کنیم. مادر به کودک نگاه می کند، نگاه و زبان با هم پیوند برقرار می کنند. مسئله تنها شیر دادن نیست بلکه ایجاد موجودی زبانی نیز مطرح است. کودک یکی بودن با مادر را از دست می دهد، یعنی چیزی از دست می رود. چیزی که روانکاوی به آن ابژه می گوید، چیز...
ادامه خواندن